İçkinin tarihi her ne kadar Asurlar ve biraya dayanıyorsa da Misırlı'lardan alınan bir efsaneye göre arpayı çimlendirip malt yapma insanlığa tanrı Oziris'in armağanı. Herhalde tanrı Oziris Malt formülünü, zayıf çocuklara kuvvet versin diye Mısırlı'lara vermiş olmalı!..

İsa'dan önce 10 ile 7'inci yüzyıllarda şerbetçiotunun devreye girmesiyle günümüzün birası ortaya çıktığında Oziris'in ne düşündüğü meçhul tabii...
Bira üretimi, Asur, Mısır, Yunan, Roma derken Anadolu Türklerinde de arpanın çimlendirilip şerbetçiotunun katkısıyla çiftlik ve zanaat işi olarak yapılmış. Anadolu'da kimi kez gizli gizli tüketilen biraya çeşitli şifreli isimler de takılmış.

Bunlardan biri de Yozgat'ta kullanılan 'Fatma ananın helvası'. Geçmiş zaman, bu helvayı fazla kaçırıp yalpalayanların hali nice olmuştur bilinmez.

HER ŞEHRE FABRİKA

Çiftliklerde üretilen biranın fabrikada üretilir hale gelmesi, ilk bira sanayiinin kurulması tarihi için kaynaklar 1890 sonrasını veriyor.

İsviçreli Bomonti biraderlerin kurduğu Bomonti Bira Fabrikasi ilk büyük üretim tesisi olarak İstanbul'da kuruluyor. Kurulduktan sonra belli başli Osmanlı şehirlerinde Bomonti Birahaneleri açılıyor.

Ancak Osmanlı'da bu tarihten önce de bira üretildiği sanılmaktadır. Örneğin 1862 yılı vergi mevzuatında rastlanan bir maddeye göre Arpa suyundan yüzde 20 zaiyat bedeli düşüldükten sonra yıllık raiç bedeli üzerinden yüzde 10-15 kayıt alındığına dair kayıt vardır.

Bugüne değin her konudaki cılız araştırmalar, biracılık tarihimiz için de geçerli. En basit başvuru kaynağı belli başlı ansiklopedilerimiz dahi örneğin, Bomonti Bira Fabrikası'nın kuruluşu hakkında bile kesin bir tarih veremiyorlar.
Yıllar geçip günümüze geldiğimizde biracılığın özel sektöre devri ile ülkemizde mükemmel bir teknoloji ile bira yapımı sürüyor. Tekel eski teknolojiyle çalışan İstanbul ve Ankara fabrikalarını kapattı. Sadece Yozgat'ta üretimini sürdürüyor. Sürdürüyor da acep nerede satılıyor?

Biranın yeni üreticileri ise sporda ve sanatta, sponsorluk müesseselerini destekleyerek ülke sporuna ve sanatına katkıda bulundular.
İşte Türk birasının üretim öyküsü böyle...
Şimdi de tüketime bir göz atalım...

OSMANLI'DA BİRA

Osmanlı'da da biranın en keyifli tüketildiği yerler tabiidir ki birahaneler. Ancak birahanelerin, biranın moda içki olması ya da gözden düşmesine göre bazen mutena semtlerde, bazen de liman çevresinde ailelerin gidemeyeceği semtlerde yer aldığı görülüyor. 1888'de, 15'i Beyoğlu'nda, 8'i Galata'da, 8'i muhtelif semtlerde olmak üzere İstanbul'da 31 birahane var. Bomonti Bira Fabrikasi üretime geçtiği yillarda (1894) Osmanlı topraklarında sadece dört şehirde birahanelerin varlığı göze çarpıyor. İstanbul, İzmir, Selanik ve Ankara. İstanbul 33 birahane ile başı çekerken, İzmir'de 5, Selanik'te 4, Ankara'da ise 3 adet birahane olduğu gözüküyor. Bundan 20 yıl sonra 1914'te ise İstanbul'daki birahane sayısı 40'a yükseliyor. Anlaşılan bu dönemde bira lüks birahanelerde tüketilen bir içkidir. Bunda belki de dünya savaşına kol kola girdiğimiz Almanların, Avusturyalıların ve Macarlarin da etkisi olmuştur. Çünkü aynı dönemde İstanbul ve İzmir'de Brasserie Viennoise; Brasserie Budapest, Brasserie Graz gibi birahane isimleri dikkat çekmektedir. Harpten sonra Galata'da bilhassa Eski Şarap iskelesi mevkiinde çoğalan birahanelerle Galata'da birahane sayısı 28'e çıkıyor. Beyoğlu'nda ise birahane sayısı 18'e iniyor ve Beyoğlu tekrar 'cafe' ve 'pastane'ler cennetine dönüşüyor. Buna karşın Büyükçekmece'de altı birahane açılarak, göl kenarı biracılar cenneti oluveriyor. 1921'de ise tüm İstanbul'daki birahane sayısı 52'ye yükseliyor.

Cumhuriyetin ilk yillarında bira bahçelerinde değişiklik yok gibi. Birahaneler içinde 60'lara kadar Bomonti birahanesi ayrı bir yer tutuyor. Bomonti biraderler fabrikayı kurarlarken, beraberinde 'Bomonti Bira Bahçesi'ni de oluşturuyor. Uzun yıllar dillerden düşmeyen bu bahçeyi, yaşı elli civarında olan bütün İstanbullulular biliyor. Bira fabrikası, birahane derken malt olayını da unutmayalım. Bira, belirli bir miktarda içildiğinde en besleyici içkilerden biridir. Bunun yanısıra bira fabrıkaları dışında hiçbir tür içki fabrikasının bebeklere yönelik üretim yapma şansı yoktur.

Uzun yıllar 'Şark Malt Hülasasi' adi altında üretilen bu besleyici 'hülasa' Osmanlı'da ve Cumhuriyet döneminde eczanelerin baş köşelerinde yer almıştır. Malt hülasaları, Gliserofosfatlı ve Gliserofosfatsız olmak üzere iki tip üretilirlerdi. Yillar boyu zayiflik ve halsizlik çeken bebek ve çocukların dertlerine derman olmuşlardır. İstanbul ve Ankara Tekel bira fabrikalarında 1989'a kadar üretilen biranın üretimi bu tarihten itibaren durdurulmuştur, ne acı!